مصطفى محقق داماد
25
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
2 - اقسام وضع : الف ) وضع خاص - موضوع له خاص ب ) وضع عام - موضوع له عام ج ) وضع خاص - موضوع له عام د ) وضع عام - موضوع له خاص قبل از ورود به بحث لازم است گفته شود معنى و مقصودى كه لفظ براى دلالت برآن وضع مىشود « موضوع له » نام دارد . مثلا وقتى گفته مىشود گل ، منظور دلالت بر گياهى با مختصّات و مشخّصات خاصى است ، و در اين رابطه حروف ( گ و ل ) كه با تركيب هم لفظ گل را تشكيل مىدهد براى رساندن اين معنى مورد استعمال قرار مىگيرد ، و به اصطلاح اصوليّين متعلّق اين لفظ يعنى آن گياه مخصوص ، موضوع له لفظ گل است . در هنگام وضع و قرار دادن لفظى براى يك مفهوم و معنى ترديدى نيست كه بايستى نخست لفظ و معنى هر دو تصوّر گردد و سپس اين عمل انجام گيرد ، و بدون آن ممكن نيست . مثلا براى نهادن لفظ گل براى گياه مخصوص ، نامگذارى نمىتواند بدون تصوّر لفظ و معنى انجام گيرد . ولى البتّه هميشه اينطور نيست كه معناى متصوّر ، فرد معيّن و جزئى مشخّص باشد بلكه در موارد زيادى معنايى